Ηπειρώτικος χορός, "Φεζοδερβέναγας", από το Ανατολικό Ζαγόρι

Το τραγούδι «Φεζοδερβέναγας» και ο ομώνυμος χορός προέρχονται από την περιοχή του Ανατολικού Ζαγορίου (γνωστό και ως Βλαχοζάγορο) στον νομό Ιωαννίνων.

Πρόκειται για ένα ιστορικό τραγούδι που αναφέρεται στον θάνατο του Τούρκου δερβέναγα (φύλακα των στενών/περασμάτων) ονόματι Φέζο, ο οποίος σκοτώθηκε σε συμπλοκή με κλέφτες ή αντάρτες στην περιοχή της Βωβούσας, και συγκεκριμένα κοντά στο χωριό Ελατοχώρι (παλαιότερα γνωστό ως Τσερνέσι).

Βασικά Χαρακτηριστικά:

 * Περιοχή: Ανατολικό Ζαγόρι (Βωβούσα, Ελατοχώρι, Γρεβενίτι κ.ά.). Το τραγούδι είναι ιδιαίτερα διαδεδομένο στους Βλαχόφωνους πληθυσμούς της περιοχής, αλλά είναι γνωστό σε ολόκληρη την Ήπειρο.

 * Ο Χορός: Είναι ένας ιδιόρρυθμος ηπειρώτικος χορός που συνήθως ξεκινάει με αργό ρυθμό (Στα Δύο) και εξελίσσεται σε γρηγορότερο (Στα Τρία ή Συρτό). Σε ορισμένες παραδόσεις χορεύεται ως Ζαγορίσιος.

 * Οι Στίχοι: Οι στίχοι περιγράφουν την άρνηση του Φέζου να μείνει στα Γιάννενα ή την Άρτα και την απόφασή του να βγει στα βουνά, όπου τελικά «ξημερώθηκε» (αιφνιδιάστηκε ή σκοτώθηκε) στο Τσερνέσι:

    «Δεν σ' άρεσαν τα Γιάννενα, Φεζοδερβέναγα,

    δεν σ' άρεσε κι η Άρτα, και πήρες δίπλα τα βουνά...

    και στο Τσιρνέσι ξημέρωσες, στα βλάχικα κονάκια...»

    

Το τραγούδι αυτό θεωρείται εμβληματικό για την περιοχή του Ανατολικού Ζαγορίου, καθώς συνδέει την τοπική ιστορία με τη μουσική παράδοση των βουνών της Πίνδου.