Εικόνα του Σώματος και Διατροφικές Διαταραχές στον Αθλητισμό: Όταν η Προπόνηση Γίνεται «Καμουφλάζ»

 

---

Εισαγωγή

Στον σύγχρονο αθλητισμό, η σχέση ανάμεσα στην εικόνα του σώματος και την αθλητική απόδοση είναι ένα από τα πιο ευαίσθητα και σοβαρά ζητήματα. Ως απόφοιτος ΤΕΦΑΑ και προπονητής, βλέπω καθημερινά την πίεση που δέχονται οι αθλητές για να φτάσουν στο «ιδανικό» βάρος.

Το κρίσιμο επιστημονικό ερώτημα που πρέπει να μας απασχολήσει είναι το εξής: Μήπως συγκεκριμένα αθλήματα έλκουν γυναίκες που ήδη πάσχουν ή έχουν προδιάθεση για διατροφικές διαταραχές;

Η απάντηση, δυστυχώς, φαίνεται να είναι καταφατική. Τα προπονητικά προγράμματα ορισμένων αθλημάτων γίνονται ο τέλειος μαγνήτης για γυναίκες που, ακόμα και εκτός αθλητισμού, θα επέλεγαν την υπερβολική άσκηση ως μέσο για να μειώσουν ή να ελέγξουν το βάρος τους.

---

Το «Αθλητικό Καμουφλάζ» των Διατροφικών Διαταραχών

Σε πολλά αθλήματα, υπάρχει μια έντονη και επιστημονικά τεκμηριωμένη θετική συσχέτιση μεταξύ του αδύνατου σώματος και της υψηλής απόδοσης. Αυτή η σύνδεση δημιουργεί ένα σοβαρό πρόβλημα: νομιμοποιεί την εμμονική επιδίωξη των αθλητριών για αδυνάτισμα.

Όταν μια αθλήτρια περιορίζει την τροφή της ή γυμνάζεται μέχρι εξαντλήσεως, η συμπεριφορά αυτή δεν αντιμετωπίζεται ως ασθένεια. Αντίθετα, χειροκροτείται ως «αφοσίωση», «πειθαρχία» και «στοχοπροσήλωση». Με αυτόν τον τρόπο, το ίδιο το άθλημα παρέχει ένα ιδανικό καμουφλάζ για την πάθηση της αθλήτριας. Εξασφαλίζει μια κοινωνικά αποδεκτή δικαιολογία απέναντι στην οικογένεια και τους φίλους, οι οποίοι βλέπουν απλώς μια «πειθαρχημένη αθλήτρια» και όχι έναν άνθρωπο που υποφέρει από Ψυχογενή Ανoρεξία ή Βουλιμία.

---

Η Έλξη των Δρόμων Μεγάλων Αποστάσεων

Με βάση αυτό το σκεπτικό, οι δρόμοι μεγάλων αποστάσεων (αντοχής) είναι ιδιαίτερα ελκυστικοί για γυναίκες με διατροφικές διαταραχές. Στο τρέξιμο, το χαμηλότερο σωματικό βάρος μειώνει το ενεργειακό κόστος της κίνησης, κάτι που συχνά βελτιώνει τους χρόνους.

Ωστόσο, το στατιστικό αποτύπωμα αυτής της πραγματικότητας είναι ανησυχητικό:

• Σε μια μεγάλη επιστημονική έρευνα που έγινε σε περισσότερους από 4.000 δρομείς αναψυχής, τα αποτελέσματα ήταν σοκαριστικά.
• Το 24% των γυναικών εμφάνιζε συμπεριφορές και συνήθειες που υποδήλωναν την ύπαρξη κάποιας σοβαρής διατροφικής διαταραχής.

Το γεγονός ότι μιλάμε για δρομείς αναψυχής και όχι αποκλειστικά για πρωταθλήτριες, δείχνει ότι το πρόβλημα δεν πηγάζει μόνο από τον πρωταθλητισμό. Πηγάζει από την εσωτερική ανάγκη των ατόμων να χρησιμοποιήσουν το τρέξιμο ως έναν κοινωνικά αποδεκτό μηχανισμό ελέγχου του σώματός τους.

---

Συμπέρασμα και ο Ρόλος του Προπονητή

Ως προπονητές και επιστήμονες της φυσικής αγωγής, έχουμε χρέος να κοιτάξουμε πίσω από το καμουφλάζ των υψηλών επιδόσεων. Η λεπτή σιλουέτα δεν πρέπει να είναι το μοναδικό κριτήριο επιτυχίας.

Οφείλουμε να εκπαιδευτούμε ώστε να αναγνωρίζουμε τα σημάδια των διατροφικών διαταραχών, όπως η υπερπροπόνηση, η κοινωνική απομόνωση την ώρα του φαγητού και η υπερβολική εμμονή με τις θερμίδες. Η υγεία της αθλήτριας πρέπει πάντα να μπαίνει πάνω από κάθε μετάλλιο και κάθε ρεκόρ.

---

Πηγές & Βιβλιογραφία

1. Sundgot-Borgen, J., & Torstveit, M. K. (2004). Prevalence of eating disorders in elite athletes is higher than in the general population. Clinical Journal of Sport Medicine, 14(1), 25-32.
2. Hulley, A., & Hill, A. J. (2001). Eating disorders and health in elite women distance runners. International Journal of Eating Disorders, 30(3), 312-317.
3. Θεοδωράκης, Γ., Γούδας, Μ., & Παπαϊωάννου, Α. (2005). Ψυχολογία Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Χριστοδουλίδη. (Γενικές αρχές για την ψυχολογία αθλητών και την εικόνα σώματος).

Επιμέλεια άρθρου: Γιώργος Μπακαλόπουλος, Πτυχιούχος Τ.Ε.Φ.Α. & Α. του Α.Π.Θ. / Εκ/κος Φ.Α. - Προπονητής