Παράγοντες που καθορίζουν το επίπεδο των νοητικών απαιτήσεων
Ο σχηματισμός των νοητικών ικανοτήτων των αθλητών αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της διδασκαλίας και της επιμόρφωσης στον αθλητισμό υψηλού επιπέδου. Στον σύγχρονο πρωταθλητισμό, το σώμα δεν αρκεί να είναι γυμνασμένο· πρέπει και το μυαλό να λειτουργεί με επιστημονική ακρίβεια. Δύο είναι τα κύρια σημεία που επιβάλλουν τον σκόπιμο και προγραμματισμένο σχηματισμό αυτών των ικανοτήτων:
- Η ανάπτυξη πολιτικής-τακτικής νοοτροπίας: Ο αθλητής μπορεί να αναπτύξει μια καθοριστική για τις ενέργειές του νοοτροπία, μόνο αν έχει αποκτήσει μια βασική διαλεκτική γνώση σχετικά με την ενότητα των στοιχείων του αθλήματός του (τεχνική, τακτική, φυσική κατάσταση).
- Η αυξανόμενη τάση των νοητικών απαιτήσεων: Στα σύγχρονα αθλήματα υψηλού επιπέδου, η ανάγκη για πνευματική ετοιμότητα και επεξεργασία πληροφοριών αυξάνεται ραγδαία.
Οι 4 Βασικοί Παράγοντες των Νοητικών Απαιτήσεων
Το επίπεδο των νοητικών ικανοτήτων που χρειάζεται ένας αθλητής υψηλού επιπέδου καθορίζεται από τέσσερις βασικούς παράγοντες:
1. Γνώση των αντικειμενικών νόμων της προπόνησης
Η προπονητική διαδικασία καθορίζεται από αντικειμενικούς βιολογικούς και παιδαγωγικούς νόμους. Ο αθλητής πρέπει να τους γνωρίζει και να τους κατέχει καλά, ώστε να κατανοεί τις ακριβείς απαιτήσεις των αποδόσεων υψηλού επιπέδου.
- Παράδειγμα: Ένας δρομέας ταχύτητας (σπρίντερ) πρέπει να κατανοεί τον νόμο της προσαρμογής και της υπερπλήρωσης. Πρέπει να ξέρει γιατί ο προπονητής τού δίνει συγκεκριμένο χρόνο ξεκούρασης ανάμεσα στα σπριντ, ώστε να μην εκτελεί τις ασκήσεις μηχανικά, αλλά με πλήρη επίγνωση του πώς ανασυντίθεται η ενέργεια (ATP-CP) στους μυς του.
2. Προκαταρκτική μελέτη της στρατηγικής του αγώνα
Μια εξαιρετική απόδοση σε έναν αγώνα σημαίνει προσεκτική και λεπτομερή μελέτη της στρατηγικής από πριν. Η νοητική προετοιμασία μειώνει το άγχος και αυξάνει την ταχύτητα λήψης αποφάσεων.
- Παράδειγμα: Σε έναν αγώνα μπάσκετ, η ομάδα μελετά σε βίντεο τον τρόπο που αμύνεται ο αντίπαλος στο "Pick and Roll". Ο αθλητής γνωρίζει από πριν ποια κενά θα δημιουργηθούν και ποια πάσα πρέπει να δώσει, πριν καν ξεκινήσει το παιχνίδι.
3. Εξέλιξη της επιστήμης και της τεχνολογίας
Η αυξανόμενη σπουδαιότητα της επιστήμης και της τεχνολογίας ως μέρος της προπόνησης, καθώς και η διαρκής αξιολόγηση της φυσικής κατάστασης, υποχρεώνουν τον αθλητή να αποκτήσει ένα βασικό απόθεμα γνώσης των φυσιολογικών και βιολογικών διεργασιών κατά την προπόνηση και τον αγώνα.
- Παράδειγμα: Ένας ποδηλάτης ή ένας δρομέας μεγάλων αποστάσεων που χρησιμοποιεί παλμογράφο και μετρητή παραγωγής έργου (watt) πρέπει να ξέρει τι σημαίνει το "γαλακτικό κατώφλι". Μόνο έτσι μπορεί να ρυθμίζει την έντασή του κατά τη διάρκεια του αγώνα χωρίς να εξαντληθεί πρόωρα.
4. Συνεχής εξέλιξη και αλλαγή των κανονισμών
Οι κανόνες έχουν εξελιχθεί σταθερά σε όλα σχεδόν τα αθλήματα και αλλάζουν μάλλον συχνά σε ορισμένα από αυτά, απαιτώντας άμεση νοητική προσαρμογή.
- Παράδειγμα: Η εισαγωγή του VAR (Video Assistant Referee) στο ποδόσφαιρο ή οι αλλαγές στον χρόνο επίθεσης στο μπάσκετ. Οι αθλητές πρέπει να αναπροσαρμόσουν τη συμπεριφορά τους (π.χ. προσεκτικότερα μαρκαρίσματα στην περιοχή) και να ελέγχουν τις παρορμήσεις τους με βάση τα νέα δεδομένα.
Συμπέρασμα
Η επίτευξη εξαιρετικών επιδόσεων στους αγώνες εξαρτάται ουσιαστικά από την ανάπτυξη των νοητικών ικανοτήτων του αθλητή. Για τον λόγο αυτό, η παιδεία και η θεωρητική μόρφωση στα σχολεία και στις αθλητικές ακαδημίες πρέπει να αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της αθλητικής προπόνησης.
Οι νοητικές ικανότητες δεν αναπτύσσονται σε κενό αέρος, αλλά μόνο σε σχέση με τις γενικές νοητικές δραστηριότητες του αθλητή. Αυτό απαιτεί μια ειδική οργάνωση και καθοδήγηση αυτών των δραστηριοτήτων πάνω σε μια υγιή παιδαγωγική βάση, όπου ο προπονητής λειτουργεί και ως παιδαγωγός-δάσκαλος.
Πηγές Άρθρου
- Martin, D., Carl, K., & Lehnertz, K. (2006). Εγχειρίδιο Προπονητικής (Μετάφραση). Εκδόσεις Σαλτο. (Εστίαση στη γενική θεωρία προπόνησης και τη γνωστική ανάπτυξη των αθλητών).
- Weineck, J. (2007). Βέλτιστη Προπόνηση. Εκδόσεις Salto. (Ανάλυση των βιολογικών νόμων και της σημασίας της τακτικής/νοητικής προετοιμασίας).
- Platonov, V. N. (2015). Η Θεωρία της Προπόνησης των Αθλητών Υψηλού Επιπέδου. Εκδόσεις Κηπολόγιο / Αθλότυπο. (Ανάλυση για τις απαιτήσεις του αθλητισμού elite και τη νοητική επιμόρφωση).
- Σημειώσεις και Συγγράμματα Σχολών ΤΕΦΑΑ (Ελληνικά Πανεπιστήμια) πάνω στα μαθήματα "Προπονητική", "Αθλητική Παιδαγωγική" και "Αθλητική Ψυχολογία".
Επιμέλεια άρθρου: Γεώργιος Μπακαλόπουλος, Πτυχιούχος Τ.Ε.Φ. Α. & Α. του Α.Π.Θ.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου