Αντιμετωπίζοντας μ' επιτυχία το πρόβλημα της μάθησης
Η αθλητική απόδοση στην εποχή μας δεν κρίνεται μόνο από τα σωματικά προσόντα, τη δύναμη ή την αντοχή. Σύμφωνα με τον κορυφαίο θεωρητικό της προπονητικής Dietrich Harre, οι νοητικές ικανότητες του αθλητή αποτελούν τον θεμέλιο λίθο που καθορίζει την επιτυχία σε όλα τα είδη των αθλημάτων, ανεξάρτητα από τις επιμέρους διαφορές τους.
Στο σύγχρονο αθλητικό γίγνεσθαι, ο αθλητής δεν είναι ένας απλός εκτελεστής εντολών. Είναι ένας ενεργός λύτης προβλημάτων. Η προπόνηση και ο αγώνας απαιτούν μια μεγάλη ποικιλία λειτουργιών της σκέψης, καθώς ο αθλητής καλείται να επεξεργαστεί νοητικό υλικό και ιδέες κάτω από συνθήκες πίεσης.
Η Φύση της Αθλητικής Σκέψης και το Νοητικό Υλικό
Σκέψη σημαίνει διαχείριση και επιτυχής διεργασία νοητικού υλικού. Η διαδικασία αυτή είναι από τη φύση της δυναμική και ενεργή. Εκδηλώνεται συνεχώς, καθώς ο αθλητής αλληλεπιδρά με το φυσικό περιβάλλον (π.χ. τον στίβο, τον καιρό, τον εξοπλισμό) και το κοινωνικό περιβάλλον (π.χ. προπονητές, συμπαίκτες, αντιπάλους, θεατές).
Το νοητικό υλικό που πρέπει να επεξεργαστεί ένας αθλητής περιλαμβάνει:
- Τον γενικό κορμό γνώσης: Στοιχεία από τα πεδία της αθλητικής στρατηγικής, της τακτικής, της φυσιολογίας και της βιομηχανικής.
- Το γλωσσικό υλικό: Συμβουλές συμπεριφοράς και οδηγίες του προπονητή, τις οποίες ο αθλητής πρέπει να εσωτερικεύσει και να εκφράσει με τον δικό του, μοναδικό τρόπο.
- Τις έννοιες των κινήσεων: Νοητικές αναπαραστάσεις της τεχνικής, οι οποίες αποδίδονται και αποθηκεύονται στον εγκέφαλο πολύ καλύτερα όταν έχουν γραφική ή οπτική μορφή, παρά όταν μένουν ως αφηρημένες έννοιες.
Η σκέψη και η γλώσσα σχηματίζουν μια αδιάσπαστη ενότητα. Ο τρόπος με τον οποίο ο αθλητής μιλάει στον εαυτό του (εσωτερικός διάλογος) ή επικοινωνεί με τον προπονητή του, καθορίζει την ποιότητα της μάθησής του.
Η Καθοδήγηση και η Ανεξάρτητη Δημιουργία
Ο ρόλος του προπονητή-παιδαγωγού είναι να βοηθήσει τον αθλητή να εκπαιδεύσει τη σκέψη του, ώστε να ανταπεξέρχεται στις απαιτήσεις του αθλήματός του. Αυτό επιτυγχάνεται με δύο τρόπους:
- Άμεση μετάδοση: Η γνώση σχεδιάζεται δομημένα και παρουσιάζεται άμεσα στον αθλητή.
- Οργάνωση συνθηκών: Ο προπονητής δημιουργεί το κατάλληλο περιβάλλον ώστε ο αθλητής να ανακαλύψει τη γνώση μόνος του (ανακαλυπτική μάθηση).
Η πραγματική αφομοίωση αυτής της γνώσης ελέγχεται μόνο όταν ο αθλητής εκτίθεται σε δύσκολες και απρόβλεπτες καταστάσεις. Εκεί, η επίλυση του προβλήματος αποτελεί για τον αθλητή ένα ανεξάρτητο δημιουργικό επίτευγμα που προάγει τη συνολική του προπονητική εξέλιξη.
Δύο Βασικά Σημεία της Νοητικής Εκπαίδευσης
1. Η Γλώσσα ως Πηγή Πληροφόρησης και Απορρόφησης
Η γλώσσα αποτελεί το βασικότερο εργαλείο για τη μεταφορά πληροφοριών. Ο προπονητής χρησιμοποιεί τη γλώσσα για να αναλύσει την τακτική, να διορθώσει λάθη και να εμψυχώσει. Ο αθλητής, από την πλευρά του, χρησιμοποιεί τη γλώσσα για να «απορροφήσει» την πληροφορία, να την κωδικοποιήσει στη μνήμη του και να τη μετατρέψει σε κινητική δράση. Αν ο αθλητής δεν μπορεί να εκφράσει μια τακτική με δικά του λόγια, σημαίνει ότι δεν την έχει κατανοήσει πλήρως.
2. Ποιότητα, Ποσότητα Ιδεών και Κατανόηση των Κινήσεων
- Ποσότητα ιδεών: Αναφέρεται στον πλούτο των λύσεων που μπορεί να σκεφτεί ένας αθλητής σε μια δεδομένη στιγμή (κινητική δημιουργικότητα).
- Ποιότητα ιδεών: Αναφέρεται στην επιλογή της καλύτερης δυνατής λύσης την κατάλληλη στιγμή.
- Κατανόηση των κινήσεων: Ο αθλητής πρέπει να γνωρίζει το «γιατί» πίσω από κάθε κίνηση. Όταν κατανοεί τους νόμους της φυσικής ή της βιομηχανικής που διέπουν την τεχνική του, η εκτέλεση παύει να είναι μηχανική και γίνεται συνειδητή, άρα και πιο σταθερή.
Πρακτικά Παραδείγματα από τον Αθλητισμό
Αγωνίσματα Στίβου (Προπονητική και Τεχνική)
- Άλμα εις ύψος (Fosbury Flop): Ο αθλητής δεν χρειάζεται απλά να τρέξει και να πηδήξει. Πρέπει να έχει μια ξεκάθαρη γραφική νοητική εικόνα της καμπύλης τροχιάς (φοράς) και της στιγμής της επιστράτευσης των δυνάμεων στο πάτημα. Όταν ο προπονητής δίνει τη γλωσσική οδηγία «κράτα το σώμα μακριά από τον πήχη στη φορά», ο αθλητής πρέπει να μετατρέψει αυτή τη φράση σε εσωτερική αίσθηση πίεσης στο έδαφος. Η έκθεσή του σε δύσκολες συνθήκες (π.χ. αντίθετος άνεμος) απαιτεί το δημιουργικό επίτευγμα της αυθόρμητης διόρθωσης των διασκελισμών του.
Αθλοπαιδιές (Ομαδικά Αθλήματα και Τακτική)
- Καλαθοσφαίριση (Basketball): Σε μια κατάσταση pick-and-roll, η ποσότητα και η ποιότητα των ιδεών του δημιουργού (playmaker) κρίνουν το αποτέλεσμα. Ο αθλητής πρέπει μέσα σε κλάσματα του δευτερολέπτου να επεξεργαστεί το νοητικό υλικό της τακτικής: «Αν ο αμυντικός κάνει push, θα πασάρω. Αν κάνει under, θα σουτάρω». Η ικανότητά του να διαβάσει τη βοήθεια της αντίπαλης άμυνας και να επιλέξει την ιδανική πάσα αποτελεί ένα ανεξάρτητο δημιουργικό επίτευγμα της αθλητικής του σκέψης, το οποίο καλλιεργήθηκε μέσα από την προπόνηση σε συνθήκες παιχνιδιού (scrimmage).
Πηγές Άρθρου
- Harre, D. (1982). Principles of Sports Training: Introduction to the Theory and Methods of Training. Berlin: Sportverlag.
- Grosser, M., Bruggemann, P., & Zintl, F. (1986). Υψηλή Αθλητική Απόδοση: Ικανότητες και Προπόνηση. (Ελληνική Έκδοση).
- Ματθαίου, Ε. (Επιμ.). (1998). Γενική Θεωρία και Μεθοδολογία της Αθλητικής Προπόνησης. Αθήνα: Εκδόσεις ΤΕΦΑΑ.
- Schmidt, R. A., & Wrisberg, C. A. (2008). Κινητική Μάθηση και Απόδοση: Μια Προσέγγιση Βασισμένη στην Κατάσταση. Αθήνα: Telethrion.
Επιμέλεια άρθρου: Γιώργος Μπακαλόπουλος, Πτυχιούχος Τ.Ε.Φ.Α. & Α. του Α.Π.Θ. - Εκ/κος Φ.Α. - Προπονητής
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου